باز در زمان عمر ابو موسى را نزد قرّاء جامع قرآن در بصره فرستادند ، حدود سيصد تن از قرّاء نزد ابو موسى آمدند « 1 » . و ابن زنجويه معتقد است : عمر بن خطاب از ابو موسى خواستار احصاء قرّاء قرآن كه در نزدش بودند شد ، ابو موسى در پاسخ از سيصد و چند مرد نام برد « 2 » . معروف است از قرّاء سى هزار تن در صفين حضور داشتند « 3 » حالا چقدر از قرّاء شركت نداشتند بماند . اگر هم اين ارقام را مبالغه‌آميز بدانيم باز نشانهء كثرت و تعدد قرّاء است كه با رقم هزاران سنجيده مىشده است . به اضافه آن كه معروف است در جنگ صفين قريب به پانصد قرآن بر سر نيزه رفت . منقرى مىگويد : اين قرآنها قرآنهاى بزرگ لشكر بوده است « 4 » . و باز نقل مىكنند : معاويه از « مسكن » به طرف كوفه حركت مىكرد بين « نخيله » و « دار الرزق » توقف كرد در حالى كه همراه او قصه‌گويان اهل شام و قرّاء آن ديار بودند ، كعب بن جعيل التغلبى در اين باب سرود : من جسر منبج أضحى غب عاشرة * في نخل مسكن تتلى حوله السور « 5 » ابو درداء - متوفاى اواخر خلافت عثمان يا اواخر خلافت على - عليه السلام - در اين باره مىگويد : « افرادى را كه نزد من قرآن خوانده بودند شمارش كردم تعداد آنان به يك‌هزار و ششصد و چند نفر رسيد « 6 » » هنگامى كه « عبد الرحمن بن محمد بن اشعث » خروج كرد در لشكرش فوجى بود كه به فوج « سرية القراء » معروف بودند و كسانى چون : كميل بن زياد ( ره ) سعيد بن جبير و

--> ج 1 ، ص 16 و وسائل الشيعة ، ج 4 ، ص 838 و 839 . ( 1 ) صحيح مسلم ، ج 3 ، ص 100 . مشكل الآثار ، ج 2 ، ص 419 . حلية الاولياء ، ج 1 ، ص 257 و 366 و كنز العمال ، ج 2 ، ص 140 و 141 . بقيّه منابع را در فصل : اوهام و ياوه‌هايى در باب نسخ تلاوت ، هنگام نقل فقره اين حديث : « و لا يملأ جوف ابن آدم الا التراب و يتوب اللّه على من تاب » نقل خواهيم كرد . ( 2 ) كنز العمال ، ج 2 ، ص 183 به نقل از : ابن زنجويه . ( 3 ) صفين منفرى ، ص 188 . ( 4 ) ر ك : صفين ، ص 478 ، مروج الذهب ، ج 2 ، ص 390 . و تاريخ القرآن آبيارى ، ص 152 . ( 5 ) انساب الاشراف ، به تحقيق محمودى ، ج 3 ، ص 42 . ( 6 ) ر ك : التمهيد فى علوم القرآن ، ج 2 ، ص 186 .